KIMAYALA MU BUNDU DIA KONGO

Nsinsani zena va kati kua makanda ba bantu. Mu nsinsani yayi, kanda-kanda dia bantu dizolele vioka makanda mankaka, dizolele ziona kimvuama kia makanda makondolo ngolo, dizolele tekela ku ntuala mu mambote, dizolele tula makanda mankaka ku nsia bitambi biandi ye teza kubakuika nding'andi, kinkulu kiandi, lusansu luandi, ye mbueno andi mu nsamu mia nza yayi.
I salu kia Bamayala ba Kongo mu tuadisa Nkangu a Kongo kidivo mu kimvuama, mu bunene bua mbutu mia mayinza meto, mu ntoko a nzo zeto beto Bakongo, mu nzila za nsi'eto ye biamvu biantoko bifuete tungua ku Kongo, mu ntoko ye ngolo za bivangua bia kisi Kongo, Kanda dieto dia Kongo diakala diantete mu nsinsani yena va kati kua makanda ba bantu vava ntoto.
Salu kia kimayala kiena kisalu kia Ntuadisi mia kanda dia bantu mu mvit'a ntomosono a zingu kia bisi kanda diodio.
Mu nsinsani va kati kua makanda ma bantu, Nkangu'a Kongo ka ulendi baka ndungunu mu mvita nkutu ko, vo ukondolo Mfumu yanduenga fuete tuadisa Nkangu'a Kongo mu mvita yayi.

Mfumu yanduenga kana lenda nata kanda diandi ku ndungunu nkutu ko, vo bantu bandi bena bazala kua bunzimbu(=l'ignorance), kua buzengi, kua mpeve ya wonga, ye buangala mu ntu miau. Idina, Bamayala ba Kongo babindamene kubika malongi mafuete vewanga kua beto Bakongo mu diambu dia lambula mbueno eto beto Bana ba kongo ye kudisa mbakusulu eto ya minsamu mibuanga ku Kongo, mu Katiopa, ye nza yamvimba. Malongi mama mana kudisa nzailu za Nkangu'a Kongo una zibuka meso ye baka ngolo zampa. Kadi nzailu zizeye zibula bantu meso ye kubavana ngolo mu mvita yi beti nuana, kana mvita ya kimpeve evo ya kinsuni. Idina Simbi kia kongo kalongela dio kua beto Bakongo vo:

"Ungimina mfundi, kungiminani nzailu ko. Kadi buzoba dia budianga".

I bila kiokio Ne Muanda Nsemi, Nlongi'a Kongo Ne Makandala, kazibudila mavitu ma Kinsasa kia Mayala(=L'Institut Supérieur de science Politique) ma Bundu dia Kongo.
Salu kia Kinsasa kia Mayala ma Bundu dia kongo i mu tunga bamayala bampa bana yadila Kongo bonso buenina luzolo lua Tata Nzambi'a Mpungu, lua Simbi kia Kongo, ye Bakulu ba Muela Kongo.

Muela Kongo yandi vo : Baleke bamana babuaka nsuki, tumbu kua bambuta. Kanda dia Kongo diamana beba, tumbu kua Bamayala ba Kongo, kua mfumu za kinzambi, kua bantu balongoka, kua bamvuama, kua mfumu za munkita, kua minyimbidi mia Kongo, tumbu kua ntu miatangua mia kanda dia Kongo. Kadi i bantu baba bafuete tuadisa Nkangu'a Kongo ye songanga wo nzila mpulusu yakedika mu kinsuni ye mu kimpeve.

Nkangu'a Kongo ufuete longua ye vewa lusansu lufuete kutunata beto Bakongo mu zaya kanda dieto dia Kongo, mu zaya nsi'eto ya Kongo, mu zaya kimvuama kiena mu nsi'eto, mu zaya tuku kia mpasi zeto za tandu kiaki, mu zaya bakundi bakedika ba Kanda dia Kongo, zaya ntantu miamio mia kanda dieto, ye nzila zazo zi basadilanga mu vuna, buisa kanda dieto tulu, vonda mpangi zeto, ye lunda kinkole mu kanda dieto, mu nsi'eto ya Kongo dia Ntotela.

Bika Bamayala ba Kongo basikama, balongoka, basikamesa ye longa Nkangu'a Kongo mvit'a mpulusu.
Bimbevo bu biena mu muntu, mavimpi mandi bu meti lembua toma, Ngang'a Buka utombanga mu zaya mpila za bimbevo biena mu muntu ye mpila za bipenzua bitukisanga bimbevo biobio. Landila diodio, yandi utombanga mu zaya keti nkia mpila bilongo bifuete vewa kua mbevo yoyo, kidivo yaniaka.

Mavimpi ma Kongo dia Bakongo ka mena mambote ko. Nsi'eto yena mu mpasi za bimbevo biampila mu mpila, mu biau tuna tola ebi: nsamu'a nsaku za buzengi mu ntoto mia Kongo, nsamu'a ndinga zanzenza mu mavata ma Kongo, nsamu'a ntekelo a ntoto mia Kongo kua mingizila, nsamu'a kondua kua madia malunga mu dikila ye yukutisa Bana ba kongo, nsamu'a kondua kua nzila ye biamvu biambote mu bizunga biabio bia nsi'eto, nsamu'a kondua kua mavangilu malunga mafuete vanganga mu kati kua nsi'eto biabio biena yeto nsatu mu nzil'a ntomosono a zingu kia beto Bakongo, nsamu'a bantu bayokanga mpiaya ye fuasanga lubutu lua ntoto mia Kongo, nsamu'a kondua kua bilongokelo ye mpitalu zalunga mu bizunga biabio bia Kongo;nsamu'a makompani mamo mena mu ntoto mia beto Bakongo, kansi malembua vananga kikunku kiau mu nzil'a ntomosono a Kongo; ye nsamu miamingi na mingi miankaka.

BINSALA